 |
|
|
 |
| RENESANSOWY
ZAMEK ZWANY "MAŁYM WAWELEM" |
|
Pierwotnie
drewniano - kamienny dwór obronny Kaspra Suskiego herbu Saszor,
wzniesiony w latach 1554 - 1580, prawdopodobnie na miejscu drewnianego
dworku Słupskich, który spłonął doszczętnie. Rozbudowany przez
Piotra Komorowskiego w okazałą renesansową rezydencję magnacką
w latach 1608 - 1614. W latach 1703 - 1708 Anna Wielopolska herbu
Starykoń dokonała dalszej rozbudowy zamku wznosząc dwie wieże:
południowo- wschodnią i południowo- zachodnią.
W 1843 roku Aleksander Branicki herbu Korczak, sprzedając swój
paryski pałac, nabywa Suchą od Jana Kantego Wielopolskiego. Za rządów Branickich,
przed rokiem 1867, rozebrano skrzydło wschodnie zamku z bramą wjazdową. W tym
też czasie powstała neogotycka oranżeria oraz mur kamienny wokół parku.
W latach 1882 - 1887 Władysław Branicki podjął generalną restaurację
zamku, zatrudniając architekta Tadeusza Stryjeńskiego. Prace budowlane prowadził
niejaki Knaus z Płazy. W tym czasie powstały stiukowe obramienia okien elewacji
parkowej i obu wież (dzieło włoskich sztukatorów) oraz wszystkie stropy o konstrukcji
stalowej.
Po
pożarze w 1905 roku nastąpiła kolejna odbudowa zamku, którą również nadzorował
Tadeusz Stryjeński. W roku 1922 Sucha i zamek jako wiano córki Władysława Branickiego
przeszły w ręce rodziny Tarnowskich herbu Leliwa. W czasie II wojny światowej
Zamek zajęli Niemcy, a później wojska radzieckie. Cenne zbiory biblioteczno -
muzealne uległy rozproszeniu, rabunkom i dewastacji. Po wojnie
w zamku mieściło się Liceum Ogóolnokształcące, internat oraz magazyny GS i prywatni
lokatorzy. W latach 1968 - 1986 Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu rozpoczęły
prace renowacyjne w celu przygotowania obiektu na cele muzealne. W roku 1996
kompleks zamkowy został przejęty przez samorząd lokalny.
Obecnie w zamku prowadzi działalność Miejski Ośrodek Kultury
- Zamek, Galeria Sztuki - Zamek gdzie cyklicznie organizowane są wystawy sztuki
współczesnej i tradycyjnej, Suskie Stowarzyszenie Kultury i Sztuki - Klub Muzyczny "Stara
Zbrojownia" a w przyziemiu znajduje się restauracja "Kasper Suski", natomiast
w skrzydle oficynowym - hotel.
Renesansowy
zamek suski zwany "Małym Wawelem" jest budowlą trójskrzydłową z czterema narożnymi
wieżami z prostokątnym niemiarowym dziedzińcem z wjazdem od wschodu. Dwupiętrowe
skrzydła południowe i zachodnie od strony dziedzińca zdobią piętrowe krużganki,
gdzie w części parterowej arkady podtrzymują czworoboczne filary a na piętrze
toskańskie kolumny.
W narożach krużganku loggie arkadowe ożywiając rytm arkad integrują obydwa skrzydła.
Wieża zegarowa mieści kaplicę, sklepioną żagielkowo o unikatowej polichromii,
przedstawiającej "Tajemnice Mszy Świętej według Żywota Pana Jezusowego". Na pierwszym
piętrze skrzydła zachodniego znajduje się sala rycerska z monumentalnym manierystycznym
kominkiem, na którego zwieńczeniu widnieją kartusze herbowe Piotra Komorowskiego
Korczak i jego żony Katarzyny z Przeręb Przerębskiej Nowina.
Do skrzydła zachodniego od północnej strony przylega parterowa przybudówka, zaadoptowana
obecnie na hotel. Zewnętrzną elewację zamku od strony parkowej wyróżnia rytmiczny
układ okien w drugiej kondygnacji z wyraźnym akcentem piętra reprezentacyjnego "piano
nobile". Zgrupowanie trzech okien ze środkowym oknem balkonowym tworzy rodzaj
aediculi. |
|
 |
| PARK ZAMKOWY |
|
| Powstanie ogrodu
przypada prawdopodobnie na drugą połowę XVI wieku i wiąże się
z nabyciem Suchej w 1554 roku przez Kaspra Castiglione. Brak
przekazów źródłowego uniemożliwia nam zupełne odtworzenie wyglądu
otoczenia zamku suskiego w czasach rodziny Suskich i Komorowskich.
Około 1708 roku Anna Konstancja Lubomirska, wdowa po Janie Wielopolskim,
powiększyła zamek suski i poddała go gruntownej przebudowie.
Taki sam los spotkał ogród. Niektóre elementy parku zachowane
do dzisiaj wskazują na to, że prawdopodobnie po zniszczeniu,
przy przebudowie zamku i starego ogrodu renesansowego, założony
został nowy ogród barokowy, zamknięty od południa kanałem, usytuowanym
równolegle do elewacji zamku, a od zachodu Oranżerią. Zmiany
w kompozycji parku zaszły dopiero w początku XIX wieku za czasów
Teresy z Sułkowskich - Wielopolskiej i jej syna Jana Kantego.
Wtenczas przekomponowano ogród na park krajobrazowy. Kanał przekształcono
na staw, nad którym przerzucono most arkadowy. Staw zasilany
był strumieniem tworzącym pętlę w południowej części parku. W
1845 roku Jan Kanty Wielopolski, sprzedał dobra suskie Aleksandrowi
Branickiemu herbu Korczak. Za czasów Branickich wybudowano nową,
neogotycką Oranżerię, przed którą rozpościerał się ogród kwiatowy
z geometrycznym rozplanowaniem ścieżek i basenem na osi oranżerii.
Oranżeria jest jedynym przykładem neogotyku angielskiego w Polsce
Południowej. Jeszcze do niedawna w oranżerii istniały warsztaty
szkolne. Park zachował dawny charakter, gdyż rozplanowanie alejek
nosi cechy stylowe, obowiązujące w I połowie XIX wieku, z typową
dla tego okresu zewnętrzną alejką na obwodzie założenia, z którą
łączy się przeważająca część drzewostanu. Zachowała się również
środkowa partia wielkich trawników, na których wyrasta samotnie
kilka drzew o charakterze pomnikowym. Najatrakcyjniejsze rośliny
drzewiaste w parku to liczne wejmutki, platan klonolistny, limba,
jesion o pędach zwisających i dąb czerwony. Trzon drzewostanu
stanowią sędziwe jesiony, dęby, graby oraz lipy.
|
|
 |
| STARY
I NOWY KOŚCIÓŁ |
|
Te piękne pod względem architektonicznym
i stylistycznym budowle wraz z budynkiem klasztornym oraz czterema
kaplicami tworzą zespół klasztorno - kościelny.
Stary kościół o typowo gotyckiej bryle i renesansowych elementach dekoracyjnych
wraz z budynkiem klasztornym, który obecnie pełni funkcję plebani, wzniesiony
został z fundacji byłego właściciela Suchej - Piotra Komorowskiego, w latach
1613 -1614. Konsekracji świątyni, która przyjęła wezwanie Nawiedzenia Najświętszej
Maryi Panny dokonał w 1624 roku ks. biskup Tomasz Oborski. Fundator osadził w
niej księży Kanoników Regularnych Lateraneńskich z kościoła Bożego Ciała w Krakowie,
co wiązało się z cudownym uzdrowieniem jakiego doznał za przyczyną św. Stanisława
Kazimierczyka, patrona konwentu. Bryła kościoła ujawnia tradycje gotyckie, natomiast
szczegóły architektoniczne i dekoracyjne są charakterystyczne dla okresu renesansu.
Tę jednonawową budowlę od zewnętrznej strony opinają szkarpy.
Na szkarpie od strony zachodniej usytuowany został kartusz herbowy Korczak fundatora
Piotra Komorowskiego, zdobiony renesansowym ornamentem. Z najstarszego wystroju
kościoła zachowały się fragmenty polichromii oraz barokowe
malowidło na sklepieniu prezbiterium przedstawiające Wniebowzięcie Maryi wraz
z fryzem sgraffitowym na ścianach. Pod prezbiterium znajduje się krypta grobowa
Komorowskich - Piora Komorowskiego i jego drugiej żony Marianny z Bnińskich.
W kościele znajduje się również chór muzyczny, który osadzony został na czterech
kolumnach jońskich oraz ołtarze - główny i sześć bocznych o rokokowym wystroju.
Stary Kościół z budynkiem klasztornym łączy przejście, na którym widnieją unikatowe
majolikowe tafle w stylu renesansowym. Stary kościół połączony został z nowym
kościołem za pomocą parterowej przewiązki, która pełni również rolę zakrystii.
Zaprojektowany przez Teodora Talowskiego został wzniesiony w latach 1897 - 1908.
Głównymi fundatorami świątyni byli Braniccy oraz suscy kolejarze. Bryła kościoła
łącząca w sobie elementy malowniczego eklektyzmu, zwłaszcza gotyku i stylu romańskiego
jest jednym z najwspanialszych dzieł polskiego architekta. |
|
 |
| KARCZMA "RZYM" |
|
Karczma
Rzym, usytuowana w centrum suskiej agory, stanowi jeden z ginących
przykładów architektury drewnianej, nawiązującej bezpośrednio do
tradycji budownictwa ludowego regionu Podbeskidzia. Nie bez powodu
stała się centralnym punktem wytyczonego w 2002 roku szlaku architektury
drewnianej Małopolski. Karczma jest budowlą drewnianą, zrębową, pokrytą
czterospadowym dachem, z charakterystyczną kalenicą oraz arkadowymi
podcieniami od strony frontowej.
Wzniesiona została w II poł. XVIII wieku, za przyzwoleniem byłych
właścicieli miejscowości - Wielopolskich, kiedy Sucha zyskując przywileje
oraz prawa m. in. do odbywania jarmarków, stała się osadą targową.
Wnętrza karczmy o wystroju regionalnym, nawiązują do tradycji górali
żywieckich i babiogórskich. Być może suska karczma stała się pierwowzorem
Karczmy "Rzym", opisywanej przez Adama Mickiewicza w balladzie "Pani
Twardowska"? Dowodem niech będzie fragment ballady z charakterystycznym zapisem
- "Patrz oto jest karczmy godło, koń malowany na płótnie" . Taki koń, umieszczony
został również przed głównym wejściem do karczmy.
W suskiej karczmie oprócz kupców, Mistrza Twardowskiego i podstępnego Mefistofelesa
gościli również rozbójnicy beskidzcy na czele z babiogórskim harnasiem Józefem
Baczyńskim. Karczma pełniła również rolę miejsca o szczególnej symbolice. Właśnie
tam handlujący pieczętowali udane transakcje kupna i sprzedaży. |
|
 |
| KAPLICA
KONFEDERATÓW BARSKICH NA GÓRZE "JASIEŃ" |
|
Jest to niewielka budowla kamienna, łącząca cechy budowli renesansowej
z elementami gotyckimi i klasycystycznymi. Wzniesiona została prawdopodobnie
w 1773 roku dla upamiętnienia walk, jakie w 1771 roku stoczyły z sobą Oddziały
Konfederatów Barskich z rosyjskimi wojskami, którymi dowodził gen. Suworow. Podczas
tych zmagań, jak mówi tradycja śmierć poniosło ok. dwustu Rycerzy Maryi.
W głównej ołtarzowej części kaplicy znajduje się obraz Matki Boskiej Częstochowskiej,
patronki konfederatów. Kaplica ma ogromne znaczenie dla miejscowej ludności,
pełni bowiem rolę symbolu. Podczas świąt patriotycznych odbywają się tam uroczyste
Msze święte w intencji ojczyzny. |
|
|
|
|
 |
 |