







|
Sucha Beskidzka, to 10 tys. miasto
powiatowe położone w śródgórskiej, beskidzkiej kotlinie u
ujścia rzeki Stryszawki do Skawy, wkrótce, bo już w 2005
r. będzie obchodzić 600-lecie swego istnienia.
Początki zasiedlenia i zagospodarowania kotliny suskiej wiążą się z akcją kolonizacyjną
książąt oświęcimskich. wedle przekazów źródłowych, w 1405 r. Jan II, Książę Oświęcimski
wydał przywilej, w którym zezwalał niejakiemu Strzale na lokację w tym miejscu
osady. Skąpe dokumenty źródłowe niewiele jednak mówią o tym najwcześniejszym
okresie dziejów Suchej. Strzałowie pozostawali jej właścicielami prawdopodobnie
przez kilkadziesiąt lat, następnie, w 2.poł xv w. Sucha przeszła w ręce słupskich.
w 1554 r. Stanisław Słupski sprzedał Suchą złotnikowi krakowskiemu Gaspare Castiglione,
który po uzyskaniu nobilitacji szlacheckiej przybrał od swojej posiadłości polskie
nazwisko - Kasper Suski.
Z
osobą Kaspra Suskiego wiąże się budowa zamku, który miał stać się na
kilkaset kolejnych lat głównym ośrodkiem administracyjnym, gospodarczym
i kulturalnym okolicznych terenów. Doszło do tego za czasów kolejnych
właścicieli Suchej, Komorowskich, którzy na początku XVII w. skupiali
w swych rękach znaczne obszary ziemskie w okolicach Suchej i na Żywiecczyźnie.
Po ich podziale w 1608 r. zachodnia część trafiła w ręce Piotra Komorowskiego
i aż do 1939 r. jako tzw. "państwo suskie" pozostawała w rękach
prywatnych właścicieli, którymi - po Komorowskich - były inne znane polskie
rody: Wielopolskich, Branickich i Tarnowskich.
Wiek siedemnasty stanowi okres szybkiego rozwoju dominium suskiego. Piotr Komorowski
założył w Suchej parafię a w latach 1613 - 1614 wybudował i bogato uposażył kościół.
Również wiele starań poświęcił rozbudowie dawnego dworu obronnego Kaspra Suskiego,
tworząc okazałą rezydencję magnacką. W tym okresie powstały także w Suchej: huta
szkła, młyn wodny, browar, suszarnia chmielu, gorzelnia, kuźnia żelaza i miedzi.
W
latach 1693 - 1726 panią zamku suskiego była Anna Konstancja Wielopolska , która
dała się poznać jako sprawna administratorka swoich włości. Przeprowadziła bowiem
reformę administracyjną "państwa suskiego" . W wieku XVIII, Sucha pod
rządami Wielopolskich przeobraziła się z osady typowo rolniczej w osadę targową,
na podstawie przywilejów otrzymanych od króla polskiego a następnie po 1772 roku
od cesarza austriackiego. Przywileje te zezwalały na organizowanie jarmarków,
dzięki którym Sucha stała się znanym ośrodkiem handlowym i rzemieślniczym Podbeskidzia.
W latach 1769 - 1772, Sucha i okolice stały się terenem wzmożonych działań wojennych
wojsk konfederatów barskich z wojskami rosyjskimi. Pod koniec XVIII wieku, Sucha
liczyła około 3 tyś. mieszkańców.
W
ostatnich latach panowania Wielopolskich rozbudowano i zmodernizowano
hutę żelaza tzw. "Kuźnice Suskie", znajdujące się w
centrum osady. W 1843 roku dobra suskie wykupili od Wielopolskich
Braniccy herbu Korczak. Lata czterdzieste XIX w., były dla mieszkańców
Suchej jednym z najcięższych okresów w historii. Obfitowały bowiem
w powodzie i epidemie, które stały się główną przyczyną klęsk
i nieurodzajów.
Do około 1880 r. w Suchej działały huty żelaza, a w latach 80-tych XIX stulecia
po uruchomieniu tzw. linii transwersalnej kolei, wiodącej z Żywca przez Nowy
Sącz do husiatynia, Sucha stała się ważnym węzłem kolejowym w miejscu odgałęzienia
się trasy do Krakowa. Wówczas właścicielami miejscowości byli już Braniccy, z
których nazwiskiem wiąże się powstanie wspaniałego zbioru biblioteczno-muzealnego
na zamku, w swoim czasie jednej z największych bibliotek prywatnych na ziemiach
polskich. Zbiory te niestety uległy podczas II wojny światowej częściowo zniszczeniu,
pozostała część weszła w skład różnych bibliotek i muzeów na terenie kraju.
Ostatnie
ćwierćwiecze ubiegłego stulecia można określić jako okres ożywienia
gospodarczego. Rozbudowano Suski Browar, a w 1883 roku otwarto
linię kolejową Sucha - Żywiec, natomiast w rok później linię
Kraków - Sucha - Nowy Sącz. Sucha stała się więc ważnym węzłem
kolejowym - a kolej poza rolnictwem była jednym z głównych źródeł
utrzymania mieszkańców. W 1886 roku powstał tartak, przy którym
założono straż ogniową. Ukoronowaniem tego okresu było nadanie
Suchej w 1896 roku praw miejskich. W latach 1895 - 1907
wzniesiono nowy kościół, a w roku 1910 otwarto Bank Spółdzielczy. Po odzyskaniu
niepodległości przez Polskę, w czasach dwudziestolecia międzywojennego Sucha
kilkakrotnie zmieniała swą przynależność administracyjną, wchodząc kolejno w
skład powiatów: Żywieckiego, Makowskiego i Wadowickiego. W 1922 roku dobra Suskie
drogą wiana przeszły na Tarnowskich. Właścicielem zamku był wówczas hrabia Juliusz
Tarnowski, syn Anny z Branickich
Tarnowskiej.Przed
I wojną światową a także w okresie powojennym w Suchej rozwijały się
instytucje kulturalno - oświatowe. Działały: Towarzystwo Oświaty Ludowej,
Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół", Towarzystwo Szkoły Ludowej,
Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Żeńskiej i Męskiej oraz harcerstwo.
W latach trzydziestych najwięcej osób zatrudniały: węzeł PKP, tartak,
browar, fabryki Rudolfa Edwarda Fortunów - "Robot" (200 osób)
i "Walor". W 1939 roku Sucha liczyła około 6.200 osób.
Dnia 3 września 1939 r. do Suchej, od strony Żywca wkroczyły wojska hitlerowskie.
Miasto zostało wcielone do Rzeszy jako graniczna miejscowość, ponieważ sąsiedni
Maków Podhalański znajdował się już w granicach Generalnego Gubernatorstwa..
Wojna przyniosła zagładę około 500-osobowej społeczności żydowskiej zamieszkującej
Suchą.
W
latach powojennych miasto zdecydowanie zmieniło swoje oblicze. Powstał
stadion sportowy, a później osiedle mieszkaniowe Na Stawach, które wraz
z wybudowanym jako pierwszym osiedlem Beskidzkim, stanowi największe
skupisko mieszkalne w Suchej. Obok budownictwa komunalnego i spółdzielczego
prężnie rozwijało się też budownictwo indywidualne. Rozwinęły się nowe
gałęzie przemysłu. Powstała Babiogórska Fabryka Mebli, Zakłady Przetwórstwa
Owocowo - Warzywnego, Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego, GS Samopomoc
Chłopska. Powstała sieć szkół podstawowych, zawodowych i średnich.
W okresie powojennym, w latach 1956-75 na mapie administracyjnej kraju
po raz pierwszy pojawił się Powiat Suski, a w wyniku reformy administracyjnej
przeprowadzonej w 1975 r. miasto zostało włączone do nowo utworzonego
województwa bielskiego. W 1964 r. do tradycyjnej, dawnej nazwy miasta,
dodano oficjalnie drugi człon - "Beskidzka", jednoznacznie
identyfikujący miejsce jego położenia na mapie Polski. W 1983 roku zakończono
budowę szpitala rejonowego, wokół którego powstało nowe osiedle mieszkaniowe.
Również
we współczesnym wyglądzie miasta zachodzą zasadnicze zmiany. Przykładem może
być powstały w centrum na terenie po zamkniętym tartaku i bazie PKS-u, nowoczesny
pasaż handlowo - usługowy.
Od 1 stycznia 1999 r. Sucha Beskidzka znów jest miastem powiatowym, zgodnie z
tradycjami historyczno-kulturowymi wchodząc w skład województwa małopolskiego.
|